รู้สึกว่า ไม่ค่อยได้เขียนเรื่องสนุก ๆ เลย ผู้ที่ติดตามเรื่องที่เขียนคงเดาไม่ออกว่า ส่วนตัวแล้ว “ชี่-วิด” เขาจะสนุกกับอะไรบ้าง

สิ่งที่รู้สึกสนุก ที่อยู่ในวงการดูนก คือ สนุกกับการดูคนดูนก การที่คนมาดูนกนั้น มีอยู่หลายสาเหตุเช่น ชอบธรรมชาติ นกสวยงามน่ารัก ชอบเที่ยว ท้าทาย และเพราะชอบงานอนุรักษ์ ในตอนแรกที่ผู้เขียนมาดูนกนั้น ไม่ได้ชอบนกเสียทีเดียว และไม่เคยเห็นนกสวยเมื่ออยู่ในกรง แต่ความที่ชอบความสงบ ความสวยงามของธรรมชาติทำให้ดึงมาสู่การดูนก แต่ก็ยังไม่ชอบนกเป็นตัวนกอย่างเดียวอีก กลับไปชอบนกเวลาที่อยู่กับสิ่งแวดล้อมของมัน และเลยมาสนใจเกี่ยวกับการอนุรักษ์ธรรมชาติ จนบัดนี้ย้อนกลับไปมองดูนักดูนกในวงการ เราไม่ต้องตั้งคำถามให้วุ่นวายอีกว่าแต่ละคนมาดูนกกันด้วยสาเหตุอะไร เพราะเป็นที่เข้าใจกันทั่วไปแล้วว่าเหตุผลส่วนรวมมีดีอยู่แล้ว ในเรื่องประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นได้จากการทำงานร่วมกันเพื่อการอนุรักษ์ฯ และทำให้เป็นการเริ่มต้นที่ดีต่อวงการอนุรักษ์นกของประเทศไทย แต่โดยส่วนตัวกิจกรรมของนักดูนก ก็มีเรื่องอะไรที่นำมาเล่ามาคุยกันได้สนุกดีเหมือนกัน

ฝรั่ง ชื่อ Bill Oddie ชาวอังกฤษ เขียนไว้ในหนังสืออ่านเล่น ๆ เกี่ยวกับการดูนกเรื่อง Bill Oddie's Little Black Bird Book หรือความจริงเกี่ยวกับการดูนก (The truth about Bird-watching) ว่า พวกคนดูนกมีชื่อเรียกได้หลายแบบตามลักษณะและระดับของการดูนก เช่น Ornithologist, Bird-spotter, Bird-fancier, Bird-watcher, Birder, Twitcher และให้ดูเอาเองว่าคุณเป็นพวกไหน ขออภัยที่นำแต่เรื่องของฝรั่งมา แต่นำมาให้อ่านเล่นเพลิน ๆ

Ornithologist ที่เราเรียกว่านักปักษีวิทยา เขาบอกว่าอย่าไปบอกใครว่าคุณเป็นนักปักษีวิทยา หรือนักวิชาการ ถ้าไม่มีดีกรีด้านชีววิทยา หรือสัตวศาสตร์มา หรือเป็นผู้เชี่ยวชาญ

Bird-spotter เป็นชื่อตลก ๆ ที่เรียกผู้ดูนกที่ไม่ได้ดูนกเพียงหานกได้

Bird-fancier อาจเรียกผู้รักนก เป็นพวกที่ชอบเลี้ยงนก

Bird watcher หรือนักดูนก เขาว่าเป็นภาษาเก่า ๆ เรียกนักดูนกทั่ว ๆไป ดูแบบสบาย ๆ บางครั้งเพียงแต่เป็นสมาชิกของชมรมดูนกเท่านั้น

Birder นักดูนกที่ชอบดูและศึกษา ค้นคว้า และออกไปดูอย่างจริงจังกระตือรือร้น ไปดูนกเรียกว่า go birding

Twitcher เป็นนักดูนกพวกหนึ่งที่ชอบดูนกใหม่ ๆ หายาก และชอบทำ list จดจำนวนนกที่พบมาทั้งหมด ชอบการแข่งขัน เขาว่าก็ไม่น่าเสียหายอะไร เพราะพวก birder บางครั้งก็เป็นคล้าย ๆ twitcher เหมือนกัน ถ้าไม่ทำความเดือดร้อนกับผู้อื่น แต่ส่วนมากจะทำให้เดือดร้อน (ในอังกฤษ) เพราะมักไปเจอกันเป็นร้อย ๆ คน เพื่อไปดูนกที่หายากตัวเดียวทำให้บุกรุกพื้นที่อาศัยของผู้อื่น และก่อให้เกิดความรำคาญต่อนกและผู้อื่น ทั้งที่เป็นนักดูนกด้วยกันและที่ไม่ใช่พวก twitcher จะอยู่ไม่เป็นสุขถ้ารู้ว่ามีใครเจอนกหายากที่ไหน จะต้องรีบไปในทันทีเพื่อจะเพิ่ม list ให้ตนเองและจะเสียอกเสียใจรู้สึกผิดหวังถ้าไม่ได้เห็น

ถึงบอกว่าเรื่องของนักดูนก (แบบ twitcher) มีเรื่องสนุกให้คุยดีเหมือนกัน ทำให้เกิดมีธุรกิจที่ทำโดยชาวอเมริกันขึ้น เขาทำเป็น Birdcall เป็นศูนย์กลางให้โทรศัพท์ไปสอบถามว่ามีการเจอนกอะไรที่ไหนใหม่ ๆ หายาก แล้ว พวก twitcher ก็รีบไปกัน

มีคำศัพท์ที่พวก twitcher เขาพูดกัน รู้ไว้เป็นความรู้หรือเผื่อไปอยู่ในหมู่ twitcher ชาวอังกฤษเข้า

A tick หมายถึงพบนกนี้แล้ว เขามีนับจำนวนกันว่าในอังกฤษมีนกกี่ชนิด และจะ tick สักเท่าไร จึงจะอยู่ในเกรดใด

A lifer หมายถึงว่าเราเองพบนกตัวนี้ครั้งแรก

A megatick หมายถึงนกที่พบนั้นดีมาก ๆ หายาก

A cosmic mind- ficker เครื่องหมายว่าดีกว่า megatick อีกเป็นนกเราเห็นและที่ไม่เคยพบในประเทศเลย และเป็นนกที่สวยงามมากด้วย

A first พบครั้งแรกในประเทศ ที่เราและหลายคนไปดูแล้วได้พบถ้วนหน้า

To have a bird พวก twitcher เขาไม่ได้พบ (see) นก แต่เขาจะได้ (have) นก

A sibe ย่อมาจาก Siberian นกที่มีถิ่นกำเนิดในไซบีเรีย ตามปกติต้องย้ายถิ่นในฤดูหนาวมาทางใต้ของเอเซีย แต่บังเอิญบินหลงทางมาอังกฤษ

Burn up หรือ flog ลุยทุกที่เพื่อจะได้เห็นนก เคยมีนักดูนกเป็นร้อย ๆ คนมุ่งไปดูนกเพียงตัวเดียวจนกลุ่มอนุรักษ์ที่เกี่ยวข้องจึงออกกฎเกณฑ์การปฏิบัติตัวของนักดูนกขึ้นมา ไม่รู้จะสายเกินไปสำหรับชาวอังกฤษไหม หวังแต่ว่าในเมืองไทยจะไม่เป็นเช่นนั้นเพราะเราเพิ่งเริ่มต้น การได้เรียนรู้จากตัวอย่างและสิ่งที่ควรปฏิบัติแต่เริ่มแรกคงจะเป็นการดีแล้ว Bill เองก็ยอมรับว่าเป็นสิ่งไม่ดีอย่างมาก เพราะเขาได้ฉุกคิดเมื่อไปเกาะ Scilly ซึ่งเป็นสถานที่ที่มีนักดูนกไปมากเพราะมีนกย้ายถิ่นสำคัญ ๆ เมื่อเขาเห็นป้าย(แปล) ว่า “ประกาศแก่พวกนักดูนกทั้งหลาย อย่าเข้ามาใกล้รั้วและห้ามผ่านทาง เพราะการมาเป็นโขยงของพวกคุณก่อความรบกวนเป็นอย่างมาก”

Dip out ไม่ได้เห็นนกที่อยากเห็น ซึ่งเขาจะช้ำใจมาก

Being gripped off ยิ่งช้ำใจใหญ่ เพราะคนอื่นเขาเห็นกัน แต่เราไม่เห็น

Duff gen ข้อมูลผิดพลาดจากคนบอกว่าพบนก เมื่อไปแล้วไม่พบหรือไม่ใช่นกชนิดนั้น ๆ

String เรียกการที่จำแนกชนิดนกผิดและรายงานนกที่ผิดพลาดเขาเรียก stringy record พวกที่เขาว่าเชื่อถือไม่ได้เรียก stringer เพราะคนอื่นไปแล้วไม่มี หรือ ไม่ใช่ แต่บางครั้งก็ไม่ใช่ความผิดของคนรายงานที่คนอื่นไม่เห็น เขาว่าเพราะนกมันไม่อยู่กับที่

Dude เรียกพวกที่ทำตัวเป็นนักดูนก แต่ไม่ค่อยรู้อะไรเกี่ยวกับนกเลย แต่ชอบร่วมสนุกสนานไปกับพวกนักดูนก

แต่ก่อน เคยคิดว่าชาวอังกฤษ เป็นนักดูนกกันส่วนใหญ่เพราะรักธรรมชาติ โดยทั่ว ๆ ไปเขาก็เป็นชนชาติที่มีภาพพจน์ว่ารักธรรมชาติอยู่หรอก เพราะมีองค์กรอนุรักษ์ใหญ่ ๆ ทำงานได้รับความสำเร็จเป็นที่เชื่อถือ แต่สำหรับการดูนก มารู้ว่าเข้าใจผิดไปบ้างเพราะเห็นมีพวก twitcher มาก

ยังมีศัพท์ ที่นักดูนกโดยทั่วไปในอังกฤษเขาเรียกกล้องส่องทางไกล เป็นคำสั้น ๆ ว่า บิน (Bin) ซึ่งเคยได้ยินพวกเราหลายคนนิยมเรียกกันว่า ไบน็อค (Binoc)

กะว่า จะเขียนมาให้อ่านกันสนุก ๆ แต่ไม่รู้ว่าอ่านแล้วสนุกไหม?

“ชี่-วิด"
ธ.ค. 2534