ญี่ปุ่น เป็นประเทศที่หลายคนอยากไปเยือน แต่มีความกลัวอยู่หลายอย่าง เช่น ค่าใช้จ่ายที่ได้ข่าวว่าแพงหนักหนา และภาษาที่ดูจะพูดกันไม่รู้เรื่อง ผู้เขียนก็เป็นผู้หนึ่งที่เคยคิดเช่นนั้น แต่หลังจากมีเพื่อนชาวญี่ปุ่นหลายคน โอกาสที่จะได้ไปญี่ปุ่นก็กลายเป็นจริงขึ้นมา เพราะ อิโนอูเอะ ซัง สมาชิกดูนกของเรา ที่เคยอยู่เมืองไทยชักชวนให้ไปดูนกที่ญี่ปุ่น ก่อนไปได้ศึกษาสภาพธรรมชาติของญี่ปุ่น พวกเรารวม 4 คน จึงเลือกที่จะไปเกาะฮ๊อกไกโด ในปลายเดือนกุมภาพันธ์ 2540 แต่จะแวะรู้จักโตเกียวด้วย โดยอิโนอูเอะ ซัง กรุณาวางแผนการเดินทางให้

ไปญี่ปุ่น ครั้งนี้ได้เรียนรู้ และพอใจในความเป็นมิตร เอื้ออารีของผู้คนที่ยังยึดถือประเพณี วัฒนธรรม ความมีระเบียบ ซึ่งบางครั้ง บางอย่างดูขัดกับความเจริญทางวัตถุของประเทศ คนญี่ปุ่นเท่าที่เห็นมีประสิทธิภาพในการทำงานมาก มีระเบียบ เป็นประเทศที่มีความสะดวกสบาย สะอาด ส่วนค่าใช้จ่ายที่ว่าแพงก็จริงดังว่า แต่ถ้ารู้ว่าจะกินอยู่ เดินทาง อย่างไรเรื่องนี้ก็ไม่เป็นปัญหาสักเท่าไร

ไม่มีสถานที่ใด ในโตเกียวที่เราเห็นว่าจะต้องเอามือผลักประตูให้เปิด ทุกแห่งดูจะเป็นประตูอัตโนมัติแม้แต่ร้านขายของชำเล็กๆ เครื่องหยอดน้ำดื่มอัตโนมัติมีทุกหนแห่งที่รู้จักค่าเงินแบ้งค์ใส่เข้าไปแล้วทอนเป็นเงินเหรียญออกมาได้ถูกต้อง ห้องน้ำตามสถานีรถที่เรามักไม่อยากเข้าถ้าไม่ปวดจริงๆ ในประเทศเราหรืออีกหลายประเทศ จะประหลาดใจที่พบว่าในญี่ปุ่นห้องน้ำสาธารณะสะอาดสะอ้านอย่างไม่น่าเชื่อ ยิ่งในสถานที่หรูหราจะมีปุ่มกดเพื่อเปลี่ยนกระดาษรองนั่งโถส้วมด้วยซ้ำ คนไทยที่ไม่ค่อยตรงเวลาจะตกรถที่ญี่ปุ่นเพราะเวลารถและทุกอย่างที่เกี่ยวกับเวลาจะตรงเผ็ง คนญี่ปุ่นจึงไม่รู้ว่านัดไว้แล้วไม่มาตามนัด หรือมาคลาดเคลื่อนจากเวลานัดนั้นเป็นอย่างไร

ที่โตเกียว มิใช่จะมีแต่ความเจริญทางวัตถุ รอบๆเมืองยังมีความสงบอยู่มาก เจสัน มินตัน เจ้าหน้าที่ฝ่ายศึกษาวิจัย จากสมาคมอนุรักษ์นกป่าญี่ปุ่น (WBSJ) พาเราไปวัดเมียว คู คู ชี ที่เมืองมาชิดะ อยู่รอบนอกเมืองโตเกียวทางตะวันตก เพื่อไปดูนกแว๊กซ์วิง (Waxwing) เพราะคุณกมลบอกอยากเห็น แว๊กซ์วิงเป็นนกย้ายถิ่นค่อนข้างหายาก บินมามาญี่ปุ่นในฤดูหนาวจากทางตอนเหนือของทวีป เรานั่งรถไฟใต้ดินต่อด้วยรถเมล์ ตามด้วยการเดินเท้า ผ่านบ้านหลังเล็กๆมีบริเวณบ้านไม่มากของคนโตเกียว แต่เงียบสงบ น่าอยู่ ด้วยสวนญี่ปุ่นเล็กๆและประตูกระจกบานเลื่อน ในคลองที่มีถนนเป็นสะพานทอดข้าม มีนกเป็ดน้ำหลายชนิดที่หายากในบ้านเรา เช่น Spot-billed Duck, Wigeon, Mallard ว่ายน้ำหากินอยู่ ทั้งที่เป็นนกป่า จึงเห็นว่าคนญี่ปุ่นไม่นิยมทำร้ายนก…ในวันนั้นเราไม่ได้เห็นนกแว๊กซ์วิง แต่เห็นนกอื่นหลายชนิด เช่น Dusky thrush, Siberian Meadow Bunting, Black-faced Bunting

วันรุ่งขึ้น เจ้าหน้าที่และอาสาสมัครของสมาคมอนุรักษ์นกป่า อีก 2 ท่าน คูรูกาวา ซัง และเอ็นโดะ ซัง ได้กรุณาพาพวกเราไปภูเขาตะกาโอะ อยู่เมืองตะกาโอะ รอบนอกโตเกียว เรานั่งรถไฟใต้ดินไปต่อรถไฟออกนอกเมืองที่ไม่ค่อยมีคนคงจะเข้าทำงานกันหมดแล้ว หลังจากนั้นเดินเท้าไปตามเส้นทางขึ้นภูเขา บรรยากาศสบาย เป็นระเบียบ สะอาด และเงียบ มีนกหลายชนิด เช่น Japanese Wagtail, Bull Finch และกลุ่มนกติ๊ด Great Tit, Coal Tit, Marsh Tit, Varied Tit, Long-tailed Tit

เที่ยงคืนวันนั้น เรานั่งเรือเดินทะเลโดยสารลำใหญ่ไปเมืองคูชิโร เกาะฮ๊อกไกโด โดยมี อูอิโนะ ซัง เป็นเพื่อนนำทางไปด้วย อูอิโนะ ซัง เป็นเพื่อนของ อิโนอูเอะ ซัง เคยมาเมืองไทยและเราพาไปดูนกที่เขาใหญ่…การเดินทางโดยเรือไปฮ๊อกไกโดเป็นเส้นทางที่ควรเลือก (หมายเหตุ ได้ข่าวว่าปัจจุบัน 2545 ยกเลิกแล้วเพราะขาดทุน) แม้ว่าราคาจะไม่ถูกนัก แต่ให้ความสบาย และได้ชมธรรมชาติทางทะเลได้อย่างดี เรือไม่หรูหรา แต่ทันสมัย สะอาด มีอาหารดีบริการในภัตตาคารที่เปิดปิดเป็นเวลา ที่พักเป็นห้องรวมเตียงสองชั้นจัดไว้อย่างดี ห้องน้ำรวมสะอาด และยังมีห้องอาบน้ำร้อนรวมลงแช่แบบญี่ปุ่นด้วย การอยู่ในเรือ 2 คืน 1 วัน ไม่น่าเบื่อเพราะเราสามารถออกไปดูนกทะเลบนดาดฟ้าเรือได้ ได้เห็นพวกนกทะเล และแมวน้ำ (Seal)

เมื่อถึงเมืองคูชิโร อูอิโน ซัง จัดการเรื่องเช่ารถ 4WD ต้องเป็นรถขับเคลื่อนสี่ล้อ เพราะถนนที่ยังมีหิมะอยู่จะลื่นมาก และขับรถพาพวกเราไปเมืองนูมิโร อยู่ทางด้านตะวันออกสุดของฮ๊อกไกโด…บรรยากาศที่ฮ๊อกไกโดดูผ่อนคลายกว่าโตเกียว แม้เครื่องใช้ไม้สอยทุกอย่างในญี่ปุ่นจะทันสมัยไปทุกแห่งทั่วประเทศ แต่เห็นผู้คนเดินช้าลง…ก่อนออกจากเมืองคูชิโร เราแวะดูนก Japanese Crane เป็นนกป่าที่อาศัยหากินรวมกันอยู่ที่ศูนย์อนุรักษ์นกกะเรียน ที่ Tsui rui ระหว่างทางไปศูนย์อนุรักษ์ เป็นป่าสน เนินเขา สลับซับซ้อนสวยงาม…เส้นทางไปนูมิโร เราผ่านชนบทและทะเลไปตลอดทาง หยุดแวะดูนกที่ Lake Akkeshi และที่แหลม Kiritappu และแวะกินอาหารตามร้านอาหารที่เห็นว่าน่าลอง ปลาเป็นอาหารที่ขึ้นชื่อของที่นี่ แล้วก็ไม่ผิดหวังจริงๆ ระหว่างทางไม่มีอาคารสถานที่มากนัก ถนนเลาะเรียบทะเล สวยงาม มีนกเป็ดน้ำสวยๆและไม่เคยเห็นหลายชนิดเช่น Harlequin, Black Scoter, Long-tailed Duck

ที่นูมิโร เราพักที่บ้านพัก ฟูโรโซ (Furoso Field Inn) เป็นที่พักภายในบ้านที่เจ้าของบ้านอยู่อาศัยด้วย บริการพร้อมอาหาร เป็นบ้านของ ทากาดะ ซัง และครอบครัว ทากาดะ ซัง เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านนก และสัตว์ป่าในเกาะฮ๊อกไกโด เป็นผู้มีชื่อเสียงคนหนึ่งในวงการ บ้านฟูโรโซ (ชื่อดอกไม้ชนิดหนึ่ง) อยู่กลางป่า นอกเมืองนูมิโร ในฤดูร้อน (กรกฏาคม) จะเห็นความเขียวชอุ่มของป่าอยู่ทั่วไป ส่วนในฤดูหนาวต้นไม้จะทิ้งใบและปกคลุมไปด้วยหิมะขาวโพลนอยู่ทั่วไปเช่นกัน ภรรยาทากาดะ ให้การต้อนรับอย่างอบอุ่นคล้ายคนไทย ทำอาหารให้รับประทานอย่างเอร็ดอร่อยทุกมื้อ บ้านแม้จะไม่ใหญ่โตแต่สะดวกสบาย มีระเบียงวางที่ให้อาหารนก (bird feeder) หลายอันไว้ จึงมีนกบินมาให้ดูตลอดเวลาในฤดูหนาว เช่น Spotted Woodpecker, Red Poll, นกติ๊ดทั้งหลาย นกไต่ไม้ เพราะในฤดูหนาวนกจะไม่มีแหล่งอาหารตามธรรมชาติ เนื่องจากไม่มีลูกไม้ แมลงเหลืออยู่ ต้นไม้ทุกแห่งปกคลุมด้วยหิมะ ระเบียงบ้าน ฟูโรโซ จึงเป็นแหล่งอาหารแห่งเดียวในพื้นที่

ทากาดะ ซัง ขับรถพาไปดูนก ธรรมชาติตามที่ต่างๆรอบเมืองนิมูโร และหมู่บ้านโนซับปุ จุดตะวันออกเฉียงเหนือสุดของญี่ปุ่น ที่กล่าวกันว่าบริเวณนี้พระอาทิตย์ขึ้นก่อนที่ใดในโลก พื้นที่ทั่วไปเป็นชายทะเล และหมู่บ้านชาวทะเล ได้พบนกที่หายากหลายชนิด เช่น Snow Bunting, Hawfinch ที่ทะเลได้เห็นนาคทะเล (Sea Otter) และแมวน้ำ ที่จุดปลายสุดนี้เป็นแหล่งท่องเที่ยวจะมีนักท่องเที่ยวมากในฤดูร้อน และเดือนกรกฏาคม ซึ่งเป็นวันหยุดภาคเรียน...มีร้านขายของที่ระลึกที่พวกเราต้องเข้าทุกครั้ง หรือแทบอยากจะเข้าก่อนสิ่งอื่นใดทุกครั้งเพราะมีสิ่งของน่าซื้อไปหมด… ตามป่าโปร่งได้เห็นสัตว์ป่า เช่น หมาจิ้งจอก (Red Fox) และกวาง…เราแวะกินอาหารกลางวันกันตามร้าน ได้กินก๋วยเตี๋ยวและข้าวแบบญี่ปุ่น แต่ต้องสั่งชามสำหรับเด็ก หรือแบ่งกัน เพราะอาหารที่ให้มาจะทำจานโตมาก

นกตัวสุดท้าย ที่เห็น คือนกตัวแรกที่อยากเห็นในทริพนี้ คือนกแว๊กซ์วิง ตัวที่เห็นที่นูมิโร เป็นชนิด Bohemian Waxwing ทากาดะ พาไปเพื่อให้ดูอยู่หลายวันจนวันสุดท้ายและโอกาสสุดท้ายที่เหลือ เราก็ได้เห็นอย่างดีทีเดียว เป็นนกที่เห็นได้ไม่ยาก (ถ้าโชคดี) เราเห็นกลางเมืองนิมูโร บริเวณที่มีอาคาร บ้านเรืองมากมาย นกแว๊กวอง จะมากินอาหารตามบ้านที่ตั้ง bird feeder ไว้ และเกาะตามสายไฟให้เราเวียนดูอยู่ตั้งนาน คุณกมลได้วาดภาพนกแว๊กวิงเป็นที่ระลึกไว้ที่บ้านฟูโรโซ เป็นการขอบคุณ ทากาดะ ซัง ที่พาไปจนพบนกตัวนี้

อูอิโนะ ซัง กลับโตเกียวไปก่อนพร้อมรถเช่าเพราะมีงานต้องทำ เราจึงเดินทางไปไหนๆโดยรถของทากาดะ อยู่หลายวัน ขากลับเรานั่งรถไฟไปลงที่คูชิโร แล้วนั่งเครื่องบินกลับโตเกียว…มิใช่โตเกียวจะดูยุ่งๆเสียทีเดียว ยังมีอะไรอีกหลายอย่างที่น่าสนใจน่าเรียนรู้ เช่น สวนนกธรรมชาติ ออย เบริ์ด พาร์ค (Oy Bird Park) ฯลฯ และสุดท้ายที่ร้าน Thanks Nature เป็นที่รวมสินค้าผู้รักธรรมชาติ มีร้าน Bird Shop ของ WBSJ ที่มีของสวยงามมากมาย ทำให้คนไทยรักธรรมชาติทั้งหลายเข้าไปแล้วต้องกระเป๋าแห้งกลับมา…

"ชี่-วิด"
มี.ค. 2540