แม้ว่านก จะเคลื่อนย้ายตามเส้นทางดังกล่าว แต่จากการศึกษาการใส่ปลอกขานกทราบว่า มีนก บางชนิดบินผิดไปจากเส้นทางของมัน (crossovers)เช่น นกชายเลนปากโค้ง (Curlew Sandpiper) ถูกใส่ปลอกขาในช่วงนอกฤดูผสมพันธุ์ที่กัวลาสลังงอ ทางตะวันตกของประเทศมาเลเซียและไปพบที่คาซัคสถาน ตะวันตกของรัสเซีย ซึ่งนกชนิดนี้คงจะบินกลับผิดเส้นทางจากเส้นเอเซียตะวันออก และออสเตรเลีย ไปเส้นอินโดเอซีย
ยังมีนกย้ายถิ่น จากทวีปอเมริกาเหนือบินผิดเส้นทางมาเส้นเอเซีย และออสเตรเลียบ้างเหมือนกัน เราเรียกการบินผิดเส้นทางนี้ว่า vagrancy และเรียกนกที่บินผิดเส้นทางนี้ว่า vagrant สถานการณ์ของนกชายเลนในเอเซีย (Treats to shorebird populations in Asia) นกชายเลน ที่ย้ายถิ่นในทวีปเอเซีย ประมาณได้จำนวน 3-5 ล้านตัว
นกชายเลน ไม่ค่อยถูกรบกวนมากนักจากพื้นที่สร้างรังของนกทางตอนเหนือซึ่งเป็นที่ห่างไกลจากผู้คน นอกจากจะต้องผจญกับอากาศ การหาอาหาร และศัตรูในธรรมชาติและในบางพื้นที่อาจมีมนุษย์เข้าไปรบกวนบ้าง เช่น จากการออกสำรวจหาทรัพยากรธรรมชาติหรือการพัฒนาพื้นที่ห่างไกล แต่ในระหว่าง การย้ายถิ่นลงมาทางตอนใต้ ที่ซึ่งมีผู้คนอยู่มาก นกจึงต้องเผชิญกับภัยเกิดจากการกระทำของมนุษย์ นกจะแวะหาอาหารตามพื้นที่ที่เหมาะสมและมักอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม เช่น นกซ่อมทะเลอกแดง (Asian Dowitcher) จะรวมกันทางตะวันออกเฉียงใต้ของสุมาตรามากถึง 90 % ของจำนวนที่มีอยู่ในโลก แต่นกเหล่านี้กำลังถูกรบกวน จากการที่พื้นที่หากินถูกทำลายลงเรื่อย ๆ พื้นที่ของนก ชายเลนอาศัยหากินคือ แหล่งน้ำต่าง ๆ แต่เนื่องจากในทวีปเอเซียมีจำนวนประชากรเพิ่มขึ้นอย่างมาก จึงมีการพัฒนาแหล่งน้ำกันมากขึ้น โดยเปลี่ยนแปลงพื้นที่เป็นเกษตรกรรม อุตสาหกรรม และทำบ่อเลี้ยงกุ้ง ปลา ทำให้เกิดมลภาวะที่นกไม่อาจจะอาศัยอยู่ได้และที่น่าเป็นห่วง คือ การพัฒนาเหล่านี้เป็นผลให้จำวนปลาและสัตว์น้ำอื่น ๆ ในธรรมชาติลดลง ซึ่งมีผลกระทบต่อมนุษย์เช่นกัน การล่านก เป็นปัจจัยหนึ่งที่นกลดจำนวนลง การล่าโดยการใช้กับดัก ตาข่าย แร้ว หรือยิงเพื่อนำไปเป็นอาหารหรือเป็นสินค้า ในปีหนึ่ง ๆ ประมาณว่านก 1.5 ล้านตัวถูกทำลายด้วยวิธีเหล่านี้ ซึ่งเป็นจำนวนถึง 30-50% ตัวของจำนวนนกย้ายถิ่นทั้งหมดในเอเซีย การลดจำนวนนกมากเช่นนี้ ไม่สามารถจะทดแทนฟื้นคืนใหม่ได้เท่าเดิม ถึงแม้ว่าการผสมพันธุ์สร้างรัง และวางไข่จะประสบความสำเร็จในพื้นที่ตอนบนของทวีปก็ตาม ถ้าหากยังมีการล่าเช่นนี้อยู่ต่อไป คาดว่าจะมีนกชายเลนบางชนิดสูญพันธุ์ในไม่ช้า การอนุรักษ์นกชายเลน และแหล่งอาศัยหากินของนกชายเลนในเอเซีย (Conservation of shorebirds & wetlands in Asia)
การอนุรักษ์ นกชายเลน เราจะต้องอนุรักษ์และรู้จักใช้พื้นที่แหล่งน้ำ ที่นกใช้เป็นแหล่งพักหากินระหว่างเดินทางย้ายถิ่นให้ได้เสียก่อน แหล่งน้ำที่สำคัญ ๆ ควรมีการสำรวจ และศึกษาเกี่ยวกับนกชายเลน แต่แหล่งน้ำในเอเซียกลับถูกมองว่าไม่มีความสำคัญและไม่เป็นที่สนใจ การอนุรักษ์แหล่งน้ำสำหรับนกชายเลนและสัตว์ป่าอื่น ๆ ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่นั้น จะมีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับการใช้ทรัพยากรธรรมชาติของคนในพื้นที่ เช่นพื้นที่มีนกชายเลนชอบมาหากินมักจะอยู่ในบริเวณที่มีพันธุ์ปลาและสัตว์น้ำชุกชุม ซึ่งถ้าอนุรักษ์เอาไว้ก็จะเป็นประโยชน์ต่อมนุษย์ด้วยเช่นกัน
แหล่งน้ำแห่งหนึ่ง ในเอเซียที่ได้รับการอนุรักษ์ไว้อย่างดี โดยการสนับสนุนจาก World Wildlife Fund คือ ไมโป ในฮ่องกง (Hong Kong Mai Po Marsh Nature Reserve) ซึ่งมีการปรับปรุงแหล่งน้ำให้เป็นพื้นที่หากินที่อุดมสมบูรณ์ และปลอดภัยของนกชายเลนที่หยุดพักระหว่างการเดินทาง และยังใช้เป็นที่พักผ่อนหย่อนใจของประชาชน และทำการประมงทำมาหากินของคนในพื้นที่ได้อย่างดีด้วย องค์กรระหว่างประเทศเพื่อการอนุรักษ์แหล่งน้ำและนกน้ำ (International wetland and waterbird conservations)
มีอยู่ 2 องค์กร ที่สำคัญ คือ The Bonn Convention (Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals) ก่อตั้งที่กรุงบอนน์ ประเทศเยอรมัน เมื่อ พ.ศ. 2522 และ The Ramsar Convention ( Convention on Wetlands of International Importance especially as waterfowl Habitat) ก่อตั้งที่เมืองแรมซา ประเทศอิหร่าน เมื่อ พ.ศ. 2514 The Bonn Convention
เป็นสัญญาเซ็นต์ร่วมกันระหว่างประเทศสมาชิก 2 ประเทศ ที่มีการอนุรักษ์นกย้ายถิ่นชนิดเดียวกันในเอเซียขณะนี้มีประเทศสมาชิก คืออินเดียและฮ่องกงและสมาชิกร่วมลงนาม คือศรีลังกาและฟิลิปปินส์
ยังมีการเซ็นต์สัญญาย่อยแยกออกไปอีกพวก Migratory Bird Agreements (BMA's) โดยที่รัฐบาลของประเทศที่อยู่ในเส้นทางการย้ายถิ่นของนกในเอเซียเซ็นต์ร่วมกัน เช่น
Japan-Australia Migratory Bird Agreement (JAMBA)
China-Australia Migratory Bird Agreement (CAMBA)
China-Japan Migratory Bird Agreement
ซึ่งมีจุดประสงค์ร่วมกันอนุรักษ์นกย้ายถิ่นและหายากระหว่าง 2 ประเทศนี้ และการร่วมกันอนุรักษ์พื้นที่อาศัยของนกย้ายถิ่นตามรายชื่อนกในสัญญา และร่วมกันรักษาและอนุรักษ์ นกย้ายถิ่นในแต่ละประเทศที่นกบินผ่าน ร่วมมือกันหาเครื่องมืออุปกรณ์ในการสำรวจ ฝึกอบรม และให้การศึกษา เกี่ยวกับนกชายเลนย้ายถิ่น
สัญญาทำนองนี้ กำลังอยู่ในระหว่างการดำเนินการร่างขึ้นอีกระหว่างประเทศเอเซียน (ASEAN) กับญี่ปุ่น และออสเตรเลีย The Ramsar
เป็นสัญลักษณ์ที่มุ่งประโยชน์ระยะยาวในการอนุรักษ์นกและแหล่งน้ำ โดยมุ่งอนุรักษ์พื้นที่อาศัยหากินของนกมากกว่าชนิดนก โดยสมาชิกของแต่ละประเทศจะเสนอแหล่งน้ำที่สำคัญของประเทศตนอย่างน้อย 1 แห่ง เพื่อการอนุรักษ์ร่วมกันระหว่างประเทศ และร่วมมือกันให้มีการใช้อย่างฉลาด (wise use) ให้เป็นประโยชน์ต่อประเทศนั้น ๆ ปัจจุบันมีประเทศในเอเซียที่เป็นสมาชิกอยู่ 6 ประเทศ คือ อินเดีย ญี่ปุ่น ฮ่องกง ปากีสถาน เนปาล และเวียดนาม ประเทศที่อยู่ในเส้นทางการย้ายถิ่น คือ ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ รัสเซีย ก็เป็นสมาชิกด้วย ตั้งแต่ พ.ศ. 2532 ประเทศที่เขาคาดหวังว่าจะสมัครเป็นสมาชิก ได้แก่ ประเทศไทย ฟิลิปปินส์ และอินโดนีเซีย แต่ขณะนี้ประเทศไทยก็ยังมิได้ดำเนินการใด ๆ เลย (หมายเหตุ ปัจจุบัน - 2546ประเทศไทยมีแหล่งน้ำหลายแห่งเข้าร่วมในสนธิสัญญานี้แล้ว)
ชี่-วิด"
ก.ค. 2534 |
