เมื่อเสาร์วันหนึ่ง เพื่อนดูนก 2 คนไปหาที่บ้าน เราคุยกันในเรื่องต่าง ๆ ในบทสนทนามีเรื่องดาราที่ชอบเลี้ยงสัตว์ป่า เช่น นก ลิงลม ชะนี และสัตว์ป่าอื่น ๆ คล้ายกับคิดว่าเป็นเรื่องโก้เก๋ น่าสนใจ อีกทั้งหนังสือที่ทำหน้าที่เป็นผู้สัมภาษณ์ก็มักเขียนชมเชยดาราเหล่านั้นว่า เป็นผู้ที่มีจิตใจอ่อนโยน และรักสัตว์เราจะทำอย่างไรดี ...จึงจะบอกเขาว่ามันเป็นเรื่องของการรู้เท่าไม่ถึงการณ์ เขาคงคิดไม่ถึงว่าเขาได้ทำลายชีวิตสัตว์ป่าและความเป็นไปในธรรมชาติ... และที่น่าห่วงมากก็คือ แฟชั่น “เลียนแบบดารา” ที่จะตามมา

อีกเรื่องหนึ่ง ที่ฮิตไม่แพ้กันคือ การท่องเที่ยวล่องแพ ซึ่งเป็นเรื่องการรู้เท่าไม่ถึงการณ์อีกเช่นกัน คนไปล่องแพเขาก็ว่าตัวเองดีมากแล้วที่รักและชื่นชมธรรมชาติ แต่ทำไมเรายังว่าไม่ดี ก็เพราะการล่องแพนี้ต้องตัดไม้ไผ่กันอย่างมากมายและใช้เพียงครั้งเดียวก็ทิ้ง ถ้าหากเป็นที่นิยมกันมาก และรวมกับการใช้ไม้ไผ่ในกิจการอื่น ๆ อีกหน่อยไม้ไผ่คงหมดป่า เพราะมีแต่คนคิดจะใช้อย่างเดียว

เพื่อนดูนกคนหนึ่ง ในสองที่มาหาเล่าถึงสารพันเรื่องราวการอนุรักษ์สภาพแวดล้อมของชาวยุโรปที่เธอประทับใจ ที่สวิสเซอร์แลนด์... อากาศหนาวจนน่าจะจุดเตาผิง เธอจึงบอกเพื่อนที่เป็นเจ้าของบ้านว่า ค่ำนี้เราน่าจะจุดเตาผิงกันจะได้อุ่นและคงจะโรแมนติกดี..แต่เพื่อนชาวสวิสบอกว่า “ฉันไม่จุดเตาผิงมาหลายปีแล้ว มันทำให้เกิดมลภาวะในอากาศมาเกินไป” นักอนุรักษ์ไทยหน้าแตกไปตามระเบียบ

แม่สอนก่อนเดินทาง ว่าอยู่บ้านท่านอย่านั่งดูดาย เธอจึงช่วยเพื่อนเก็บโต๊ะอาหารเช้ากอบเศษขนมปังห่อในผ้าเช็ดโต๊ะอย่างเรียบร้อยเตรียมลงขยะ เสียงแม่ยังติดหูว่า “เดี๋ยวมดขึ้น” เพื่อนเธอก็บอกให้เอาเศษขนมปังไปโรยทิ้งไว้ตรงระเบียงนกจะได้มากิน มิน่าบ้านเพื่อนคนนี้ไม่ต้องใช้ยาฆ่าแมลงสีต่าง ๆ ที่เธอเคยต้องใช้ที่เมืองไทย

เวลาล้างจาน เพื่อนก็อวดว่าน้ำยาล้างจานนี้เป็นอินทรีย์สารด้วยนะ ไม่ต้องล้างน้ำก็ใช้ใส่อาหารรับประทานได้ แต่นักดูนกไทยทำใจไม่ได้ขอล้างหนึ่งน้ำ ซึ่งก็ไม่ทำให้เกิดน้ำเสียในแม่น้ำแต่อย่างใด โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเทียบกับผงซักฟอก

ครั้นพอช่วยเขา ทำกับข้าว เจ้าของบ้านก็สั่งการมั่นเหมาะว่าขยะที่ย่อยสลายได้ เช่น เศษผักหรือเปลือกผลไม้ ให้แยกจากบรรดาขยะที่สลายยาก อย่างกระป๋องหรือถุงพลาสติก แล้วก็พาเธอเอาเจ้าขยะพวกแรกไปทิ้งไว้ตรงมุมสวน รอเวลาให้มันกลายเป็นดินดี ๆ ไว้ปลูกต้นไม้กันต่อไป ถ่านไฟฉายก็ต้องแยกทิ้งเพราะมันเป็นพิษ ส่วนแก้วต่าง ๆ จะมีที่ทิ้งจัดไว้เฉพาะของทางการเพื่อนำไปผลิตใหม่ ยิ่งกว่านั้นเวลาไปจ่ายตลาด เพื่อนฝรั่งของเธอก็เอาถุงผ้าไปเองเสร็จสรรพ บอกว่าเป็นการลดการใช้ถุงพลาสติก

ผู้คนที่นั่น ไม่ค่อยจะขับรถกันพร่ำเพรื่อ เขาใช้รถรางกับรถไฟกันเป็นส่วนใหญ่หรือไม่ก็เดิน หนุ่มตาสีฟ้าที่มารับเธอไปเที่ยวยังขี่จักรยานมาเลย แบบนี้ขืนทำที่เมืองไทยอาจถูกรถทับตายก่อนที่หมาย ถนนที่สวิสเซอร์แลนด์เขาจะมีเลนรถราง เลนจักรยาน เลนรถยนต์ และทางเดินเท้า

วันหนึ่งเพื่อนขับรถ พาไปเที่ยว Black Forest ในเยอรมัน ถึงไฟแดงทีไรเขาก็ดับเครื่อง บางทีก็มีป้ายเชิญชวนตามเสาไฟแดง ให้ช่วยกันดับเครื่องยนต์เวลารถติดไฟแดงเพื่อลดอากาศเสีย Black Forest นี้เห็นได้จากไกล ๆ ความที่ต้นไม้มันทึบจนดูเผิน ๆ แล้วเกือบจะดำสมชื่อนี่ถ้าแบ่งมาให้ป่าโล้น ๆ ที่เมืองไทยบ้างก็ดีหรอก ที่ยุโรปนั้นอย่าว่าแต่ตัดไม้ในป่าเลยโค่นต้นไม้ใหญ่ในบ้านโดยไม่ขออนุญาตเทศบาลก่อน ก็ผิดกฎหมายแล้ว นอก จากนั้นเขายังมีวิธีการอื่น ๆ ที่จะรักษาป่า เช่น มีกระดาษและซองจดหมายหรือสมุดบันทึกที่ทำจากกระดาษใช้แล้ว ตรงมุมใดมุมหนึ่งก็จะมีข้อความให้ผู้ใช้ภูมิใจว่า นี่เป็นกระดาษที่นำมาผลิตใหม่ เพื่อมิให้มีการตัดไม้โดยไม่จำเป็น เรายังติดใจกับคำขวัญที่ว่า “Re-use paper, save trees”

เรารู้สึกสนุก ที่ได้พูดคุยในเรื่องเหล่านี้ และยังได้ช่วยกันคิดว่าวิธีการในส่วนที่ดีด้านอนุรักษ์ธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมของฝรั่ง น่าจะมาปรับใช้ได้ในบ้านเรา แม้จะยังสรุปไม่ได้กับปัญหาดาราที่ชอบเลี้ยงสัตว์ป่า แต่เราก็เห็นฟ้องต้องกันถึงความสำคัญในการให้การศึกษาในเรื่องเหล่านี้ตั้งแต่เด็ก สำนึกเหล่านี้เป็นสิ่งที่ต้องเข้าใจด้วยหัวใจซึ่งสามารถจะปลูกฝังได้ เรายังพูดกันว่าถ้าทุกคนเข้าใจที่จะมีชีวิตอยู่อย่างเข้าใจความสำคัญของธรรมชาต ิและสิ่งแวดล้อมควบคู่ไปกับเทคโนโลยี่ต่าง ๆ ที่มนุษย์สร้างขึ้นแล้ว โลกนี้คงจะน่าอยู่ ทุกคนจะมีชีวิตที่ดีขึ้น มีความสุขมากขึ้นอย่างแน่นอน

ชี่-วิด, จิ๊บ จิ๊บ และนกจาบฝน
2535