เป็นการยากยิ่ง ที่จะใช้ความฉลาดที่แท้จริงตัดสินใจบางอย่าง เพราะเมื่อผลประโยชน์ส่วนตัวกับพวกพ้องมาก่อนประโยชน์อันจะเกิดแก่คนโดยส่วนรวม แต่ในกรณีของโครงการ บาร์น เอล์มส์ นั้นเป็นเรื่องจริงที่เกิดขึ้นได้ และน่ายกย่องทุกฝ่ายที่ร่วมมือกันสร้างสรรค์สิ่งที่ผลตอบแทนนั้นไม่ใช้เงินตรามหาศาล แต่เป็นการสร้างความเจริญให้เกิดขึ้นกับมนุษย์โดยแท้

ที่ดินในบริเวณเมืองหลวง หรือโดยรอบเมืองหลวงทุก ๆ แห่งในโลกนั้นมีราคาแสนแพง ซึ่งทุกคนต้องการจะใช้ เพื่อการทำธุรกิจการค้าและพานิชมากกว่าการใช้เพื่อวัตถุประสงค์อื่นเพราะความเป็นศูนย์กลาง

บาร์น เอล์มส์ เป็นที่ดินรวมกับบึงน้ำขนาดใหญ่อันเกิดจากการขุดแต่งจากแหล่งน้ำธรรมชาติเมื่อ 100 ปีที่ผ่านมา อยู่ใจกลางของมหานครลอนดอน ด้านตะวันตกเฉียงใต้ บนฝั่งคุ้งแม่น้ำเทมส์ ใกล้สะพานแฮมเมอร์สมิธ เป็นพื้นที่อยู่ในความรับผิดชอบของการประปาเทมส์ (Thames Water Authority) ซึ่งเคยใช้เป็นแหล่งกักเก็บสำรองน้ำ แต่ปัจจุบันการจัดสำรองน้ำบริโภคสำหรับชาวลอนดอน มีอยู่อย่างเพียงพอที่จะใช้ได้ไปถึงในอนาคต เพราะเขาสร้างท่อวงแหวนรอบเมือง และยังสร้างท่อน้ำขนาดใหญ่ฝังลึกลงไปในดินถึง 40 เมตร ซึ่งเป็นทั้งท่อส่งและอุโมงค์กักเก็บน้ำขนาดใหญ่มโหฬารที่รถสามารถวิ่งได้อย่างสบาย ดังนั้น แหล่งน้ำบาร์น เอล์มส์จึงไม่จำเป็นที่จะต้องใช้เพื่อการสำรองน้ำของการประปาอีกต่อไป

มองไกลไปในอนาคต

การประปาเทมส์ มีความคิดที่จะคงสภาพแหล่งน้ำ บาร์น เอล์มส์ นี้ไว้ตามธรรมชาติ เพื่อรักษาสมดุลธรรมชาติ อันเป็นประโยชน์อีกลักษณะหนึ่งที่ประชาชนจะได้รับ เพื่อการสร้างสรรค์สิ่งที่ดีสำหรับผู้คนในเมืองหลวงที่ถูกรายล้อมไว้ด้วยกำแพงของสิ่งก่อสร้างโดยฝีมือมนุษย์ ที่กั้นไว้ให้อยู่ห่างจากธรรมชาติที่ให้ความเพลิดเพลินและสุขสงบต่อจิตใจอันสับสนวุ่นวาย บาร์น เอล์มส์ เป็นที่รู้จักและคุ้นเคยดีของชาวลอนดอน ผู้รักธรรมชาติด้วยสภาพที่สวยงาม สงบเงียบ และโดยเฉพาะนักดูนก เพราะที่นั่นเป็นที่รวมของเป็ดและห่านป่านานาชนิด จำนวนนับหมื่นที่มาใช้เป็นแหล่งหากินในฤดูหนาว เช่น Tufted Ducks, Pochards และที่พบสม่ำเสมอคือ Teals, Shovelers ฯลฯ จึงจัดเป็นแหล่งพิเศษที่น่าสนใจในการศึกษาทางชีววิทยาของแหล่งน้ำ และจากการไหลเวียนของกระแสน้ำเข้าไปในบึงเป็นวงกลม ช่วยให้เป็นพื้นที่หากินของนกย้ายถิ่นในฤดูหนาวอีกหลายชนิด ซึ่งได้สำรวจพบแล้ว 208 ชนิด

จากจิตนาการถึงความจริง

องค์กรอนุรักษ์เป็ด ห่านป่า และแหล่งน้ำ (Wildfowl & Wetlands Trust) ซึ่งก่อตั้งขึ้นโดย เซอร์ ปีเตอร์ สก๊อต นักเขียนภาพเป็ดและห่านป่า และนักอนุรักษ์ที่มีชื่อเสียงของอังกฤษ องค์กรมีวัตถุประสงค์ในการที่จะทำการอนุรักษ์พันธุ์เป็ด และห่านป่าหลายชนิดที่หายากและใกล้สูญพันธุ์ รวมทั้งแหล่งอาศัยของนกน้ำเหล่านี้ไว้เพื่อให้มนุษย์ได้ชื่นชมอย่างภูมิใจที่มีสัตว์ที่น่ารักอยู่มากในโลกนี้ ที่ต้องการความช่วยเหลือเพื่อให้พ้นภัย และเพื่อการศึกษาให้เกิดความเข้าใจเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ สัตว์ และธรรมชาติ รวมทั้งความสำคัญของแหล่งน้ำที่มีต่อชีวิตทั้งมวล ไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าป่าเขาและพื้นดิน และเป็นความคิดของ เซอร์ ปีเตอร์ สก๊อต ในการที่จะสร้างสรรค์แหล่งน้ำตามธรรมชาติ (Nature Reserve) สำหรับผู้คนในเมืองหลวง เพื่อการมีสภาพแวดล้อมที่ดี การพักผ่อนหย่อนใจ ชื่นชมธรรมชาติสัตว์ป่า และเพื่อเป็นการกระตุ้นให้ เห็นคุณค่าของธรรมชาติสัตว์ป่า เพื่อการอนุรักษ์ไว้และประโยชน์อันจะเกิดร่วมกัน ซึ่งนับเป็นการเพิ่มเติมคุณภาพแก่ชีวิต

ในปี ค.ศ. 1987 ความคิดฝันนั้นได้รับการตอบสนองโดยการประปาเทมส์ (TWA) ในขณะเดียวกันกับองค์กรอนุรักษ์เป็ด ห่านป่า และแหล่งน้ำ (WWT) ทำการสำรวจพื้นที่แหล่งน้ำในลอนดอน ซึ่งมีหลายแห่งกำลังอยู่ในการพิจารณา นับเป็นโอกาสดียิ่งที่ WWT ได้รับเชิญเข้าร่วมเจรจา หารือ และด้วยวัตถุประสงค์ในการที่จะสร้างสรรค์สิ่งเดียวกัน ทำให้การหารือบรรลุถึงจุดหมายโดยง่าย โดยการประปาเทมส์ (TWA) ตกลงให้องค์กรอนุรักษ์ฯ (WWT) ทำการเช่าพื้นที่ 110 เอเคอร์เป็นเวลา 125 ปี เพื่อดำเนินการตามวัตถุประสงค์และรับประกันว่าจะไม่มีการพัฒนาพื้นที่ไปเป็นรูปแบบอื่น ๆ เป็นการถาวร ทั้งนี้เพื่อชาวมหานครลอนดอน นับเป็นผลสำเร็จในขั้นแรก ตามที เซอร์ ปีเตอร์ สก๊อต ได้วาดภาพสีน้ำมันตามจินตนาการ แหล่งนกน้ำตามธรรมชาติ บาร์น เอล์มส์ ไว้ แต่ยังมิทันจะสำเร็จท่านก็ได้เสียชีวิตลงก่อน ต่อมาเพื่อนนักเขียนภาพที่สนิทของท่านชื่อ คีธ แชคเคลตัน (Keith Shackleton) เป็นผู้ทำให้ภาพนั้นสำเร็จตามความประสงค์ของท่าน

โดยลำพัง องค์กรอนุรักษ์เป็ดและห่านป่าฯ เองแล้ว โครงการบาร์น เอล์มส์ คงเกิดขึ้นได้ยากในมหานครเช่นนั้น

แหล่งธรรมชาติที่มีคุณค่า

นอกจาก จะเป็นแหล่งน้ำขนาดกว้างใหญ่ พื้นที่ถึง 110 เอเคอร์ ประกอบด้วยทัศนียภาพที่สวยงาม พร้อมด้วยชนิดนกและสัตว์ป่าหลายชนิด รวมทั้งพืชน้ำท้องถิ่นที่มีความสำคัญมากมาย ยังประกอบด้วยทะเลสาบย่อยอีกหลายแห่ง ดงหญ้า หาดโคลน ละเมาะไม้ และป่าโปร่งอยู่ด้วยกัน นับเป็นแหล่งอาศัยของนกและสัตว์ป่า และเป็นสภาพธรรมชาติอันมีค่าควรแก่การอนุรักษ์ไว้ เพื่อความสมดุลของธรรมชาติเป็นอย่างยิ่ง

การเตรียมการ

เพื่อให้รอดพ้น จากการพัฒนาให้เป็นเมือง แหล่งน้ำบาร์น เอล์มส์ ได้รับการประกาศเป็นเขตอนุรักษ์สัตว์ป่า และจะมีการดำเนินโครงการ วางแผน และออกแบบ ตามแนวคิดใหม่โดยองค์กร WWT ที่จะอำนวยประโยชน์แก่คนและสัตว์ป่าให้ได้อยู่ร่วมกันอย่างเป็นสุข โดยการปรับปรุงสภาพธรรมชาติบางส่วน ละแหล่งอาศัยของผู้คนที่มีอยู่เดิมให้เป็นสัดส่วน กลมกลืน สัมพันธ์กับสิ่งที่จะจัดทำขึ้นใหม่

ซึ่งการวางแผน และออกแบบ เน้นถึงโอกาสของผู้คนที่อยู่กลางมหานครให้ได้สัมผัสธรรมชาติและสัตว์ป่า ด้วยความรู้สึกว่าสัตว์ป่าและธรรมชาติเป็นเพื่อสนิท ที่ไม่ได้อยู่ห่างไกลไปจากประตูบ้านนั้น ๆ เลย ผู้คนสามารถอยู่ใกล้ชิดและสัมผัสธรรมชาติและหาความสุขท่ามกลางธรรมชาติได้ตามลำพัง โดยมีทางเดินเท้า (Trails) ที่สามารถเดินไปได้ทั่วพื้นที่ส่วนต่าง ๆ ของแหล่งนกตามธรรมชาติ (Nature Reserve) นี้ ป้อมดูนก (Hides) นับเป็นสิ่งสำคัญที่จะจัดตั้งไว้ในบริเวณต่าง ๆ ที่เหมาะสมกับแหล่งหากินของนกแต่ละชนิด เพื่อให้ผู้คนได้มีโอกาสสังเกตเห็นนกได้อย่างใกล้ชิด และไม่เป็นการรบกวนนก เพราะโดยปกติการได้อยู่ใกล้ชิดกับนกในธรรมชาตินั้นเป็นไปได้ยาก ถ้าปราศจากป้อมดูนกนี้

ส่วนที่สำคัญ ก็จะเป็นการจัดตั้ง ที่ทำการศูนย์ธรรมชาติศึกษา พร้อมอุปกรณ์ เพื่อให้ความรู้ข้อมูล ภาพแสดงรวมทั้งการบรรยาย ต่อหมู่คณะนักเรียน เยาวชน และผู้สนใจทั่วไป ให้ได้เกิดความรู้ถึงความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิต มนุษย์ และธรรมชาติ เพื่อให้กระตุ้นให้เกิดความคิดในการอนุรักษ์สภาพแวดล้อมธรรมชาติ

ประโยชน์ที่จะได้รับจากโครงการ บาร์น เอล์มส์

เป้าหมายเพื่อ การสร้างสรรค์ สิ่งที่ให้ประโยชน์ทั้งมนุษย์และสัตว์ป่า และการอยู่ร่วมกันอย่างกลมกลืน

- โครงการจะรักษาสภาพแวดล้อมดั้งเดิมที่เหมาะสมไว้เพื่อให้ได้บรรยากาศที่มาของชื่อ สถานที่ คือ บาร์น (Brans)

- เพื่อให้แหล่งนี้คงสภาพเดิมตลอดไปถึงอนาคตของ ศต ที่ 22

- การสร้างทางเดินที่มีต้นไม้ร่มรื่นตลอดทางเรียบฝั่งแม่น้ำ อันสงบเงียบ เป็นระยะทางยาว เพื่อการชมทิวทัศน์ของฝั่งแม่น้ำ

- แหล่งนกตามธรรมชาติอยู่ใจกลางกรุงลอนดอนนี้จะใช้เป็ฯศูนย์กลางการศึกษาวิจัย นกน้ำ เป็ดและห่าน ป่าที่ย้ายถิ่นในฤดูหนาว

- ศูนย์ธรรมชาติศึกษา ศูนย์บริการนักท่องเที่ยว ที่จะตั้งชื่อเป็นเกียรติแก่ เซอร์ ปีเตอร์ สก๊อต จะช่วยให้ผู้คนในเมืองหลวง มีประสบการณ์กับสัตว์ป่าที่น่ารัก และธรรมชาติอันงดงามน่าหวงแหน มีสุขภาพจิตที่ดีและเป็นการผ่อนคลาย

- จะเป็นการสร้างสรรค์สิ่งที่น่าตื่นเต้น น่าสนใจ เกี่ยวกับการอนุรักษ์ธรรมชาติและสัตว์ป่าในประเทศอังกฤษ และโดยเฉพาะเป็นแหล่งธรรมชาติสัตว์ป่าที่เหลืออยู่ตามธรรมชาติในใจกลางมหานคร เพื่อประชาชนได้ชม

- และยังเป็นแหล่งนำตามธรรมชาติ ที่สวยงามด้วยทัศนียภาพที่อยู่ในเมือง ซึ่งมีขนาดใหญ่ที่สุดในโลกความแออัด อึกทึก เสื่อมโทรม และความเป็นพิษ กลายเป็นสภาพแวดล้อมของผู้คนในเมืองหลวงโดทั่วไป และเมื่อมองลึกเข้าไปจะพบว่าสิ่งเหล่านี้เป็นสาเหตุส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดความไม่ปกติทางจิตใจ และเป็นปัญหาสังคม ซึ่งอาจขยายกว้างออกไป

- การได้อยู่ในสภาพแวดล้อมที่เป็นธรรมชาติ ช่วยให้จิตใจมีความสุขสงบ และสุขภาพจิตดี เป็นคนมีคุณภาพดี ในการที่จะประกอบกิจการอื่น ๆ ต่อไป

เป็นที่น่ายินดี ที่โครงการใหญ่ เช่น บาร์น เอล์มส์ ซึ่งมีเป้าหมายคือการให้สิ่งที่ดีต่อประชาชน ได้รับความเห็นชอบจากหลายฝ่าย และรวมทั้งการเตรียมการเพื่อแก้ปัญหาอันอาจเกิดขึ้นได้ เช่น การจราจร ซึ่งได้รับการช่วยเหลือจาก ชุมชนในท้องถิ่นในการจัดการ นอกจากนั้นโครงการฯ ยังมีการทำท่าเรือ จากชายฝั่งเตรียมไว้สำหรับรับปัญหาการจราจร ทั้งนี้ผลสำเร็จจะเกิดขึ้นได้ ก็เพราะความร่วมมือสร้างสิ่งที่มวลมนุษย์กำลังขาดไปให้กลับมาทดแทนคือ ธรรมชาติ นั่นเอง

กมล โกมลผลิน
มิ.ย. 2536