พื้นที่ธรรมชาติไม่ว่าจะเป็นป่า ละเมาะไม้ ที่ลุ่มแหล่งน้ำ นับวันจะหมดไปดดยเฉพาะที่เหลืออยู่ในเมือง และใกล้เมืองนับว่ามีความสำคัญในการช่วยให้ภูมิประเทศนั้นมีทัศนียภาพที่ดี ผู้คนมีสุขภาพจิตที่ดีที่ได้อาศัยพักผ่อนในสภาพธรรมชาติเช่นนั้น และนอกจากนี้แล้วยังเป็นเครื่องกรองอากาศธรรมชาติในเมืองได้เป็นอย่างดีอีกด้วย ตัวเมืองใหญ่มักมีผู้คนอยู่อาศัยหนาแน่นจำเป็นอย่างยิ่ง ที่จะต้องรักษาหรือสร้างเสริมพื้นที่สีเขียวเหล่านั้นไว้ เพื่อรองรับการขยายตัวของชุมชนและจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้น หากเมืองใดขาดพื้นที่สีเขียวที่เป็นธรรมชาติหรือมีไม่เพียงพอสำหรับผู้คน เชื่อได้แน่ว่าปัญหาความเป็นพิษทั้งในจิตใจและสภาพแวดล้อมก็จะเพิ่มเป็นเท่าทวีคูณ กรณีเมืองใหญ ่เช่น กรุงเทพฯย่อมเป็นตัวอย่างของเมืองที่ขาดการจัดสรรค์พื้นที่ธรรมชาติไว้สำหรับอนาคตที่เห็นได้ชัดเจน
ที่พึ่งของผู้คนที่อึดอัดกับสภาพความเป็นเมืองที่แย่ลงทุกวัน ๆ ก็คงจะเป็นในชนบทชานเมืองหรือเลยไปถึงป่าเขา ที่เราสามารถหาความสงบความเป็นธรรมชาติ อยู่ในสภาพอากาศที่ดี ยังไม่สายเกินไปนักหากเรามองเห็นคุณค่าของธรรมชาต ิเพราะยังมีบางอย่างเหลือไว้ให้เรารักษาหากมีโอกาสพาตัวเองไปอยู่อย่างสงบ ๆ สักพักในบริเวณทุ่งหญ้าที่โล่งใกล้แหล่งน้ำในตอนเช้ากับแสงแดดอ่อนรำไร และถ้าเป็นนักสังเกตก็จะพบว่าเรามิได้อยู่โดดเดี่ยวและหมดหวังอย่างที่คิดเลย แต่จะมีสีเขียวและสีเหลืองน้ำตาลอ่อนแทรกอยู่สลับกันในทุ่งหญ้าริมบึงน้ำนั้น ซึ่งเป็นการบ่งบอกถึงฤดูกาล เมื่อความเขียวชอุ่มของฤดูฝนได้ลาจากไป และเปิดโอกาสให้ฤดูหนาวที่มีอากาศแห้งแล้งเข้ามาแทน มีชีวิตเล็ก ๆ อีกหลายชีวิตที่มีอยู่รายรอบพื้นที่นั้นอย่างกลมกลืนเช่น นกจาบคาเล็ก Green Bee-eater ( Merops orientalis ) ซึ่งเป็นนักบินสีเขียวตัวเล็กขนาด 20 เซนติเมตร ที่ร่อนประดับทุ่งและบึงน้ำให้มีชีวิตชีวามากขึ้นอีก ในวงศ์ของนกจาบคา ( Meropidae ) นั้นในโลกมีอยู่ด้วยกัน 24 ชนิด ทั้งหมดมีแหล่งอาศัยอยู่ในเขตร้อน พบในประเทศไทยที่เป็นทั้งนกประจำถิ่นและนกย้ายถิ่นรวมกัน 6 ชนิด เป็นกลุ่มนกที่มีสีสดสวยงาม มีปีกแหลมเรียวหากินรวมกันเป็นฝูงส่งเสียงจอแจ บินร่อนขึ้นจับแมลงต่าง ๆ ที่บินอยู่ในอากาศแล้วลงเกาะตามกิ่งไม้ หรือตอไม้ที่โล่ง มีความสามารถพิเศษ คือ การจับผึ้ง แมลงที่มีเหล็กในอื่น ๆ และแมลงปีกแข็งกินเป็นอาหารได้ ซึ่งนกกินแมลงบางชนิดไม่สามารถทำได้ ทั้งนี้เพราะธรรมชาติได้สร้างความเหมาะสมนี้ไว้ให้ด้วยการมีปีก ที่แหลมเรียวเพื่อการบินร่อนไล่จับแมลงกลางอากาศได้อย่างรวดเร็ว และมีปากยาวแข็งแรงสำหรับจับแมลง ที่มีเหล็กในดังกล่าวเนื่องจากมีความสามารถพิเศษนี่เอง ทำให้นกกลุ่มนี้มีชื่อเรียกในภาษาอังกฤษว่า Bee-eater หรือนกกินผึ้งนั่นเอง
ด้วยตาเปล่าเรามักมองไม่เห็นว่ามีแมลง และนึกไม่ถึงว่าจะมีแมลงอยู่มากมายถึง 50 กว่าชนิดในอากาศที่โล่งที่ดูว่างเปล่าในบรรดาแมลงเหล่านั้นมีพวกกินพืช กินแมลงที่เล็กกว่า ดื่มน้ำหวาน บางชนิดดื่มเลือดจากสัตว์ และกินซากสัตว์เป็นอาหาร และแมลงที่มีปีกสามารถเคลื่อนย้ายไปในที่ต่าง ๆ ได้อย่างอิสระกว่าแมลงที่เดินเท้า และใช้วิธีกระโดด บางชนิดเราอาจลองนึกดูว่าถ้าหากเราไม่มีสัตว์ชนิดต่าง ๆ ที่กินแมลงเป็นอาหารเหลืออยู่ในธรรมชาติ เช่น นกจาบคาเล็กซึ่งช่วยอย่างมากในการควบคุมและจำกัดจำนวนแมลงเหล่านั้นไว้แล้ว อะไรจะเกิดขึ้นกับพืชสัตว์ รวมทั้งมนุษย์ซึ่งจะได้รับผลกระทบโดยทางตรงและทางอ้อม เช่น พืชพรรณป่าไม้ รวมทั้งพืชไร่สวนถูกทำลายโดยจำนวนของแมลง ที่เพิ่มขึ้นอย่างอิสระปราศจากตัวควบคุม ทำการรบกวนมนุษย์โดยการกัด หรือไต่ตอมดังที่ปรากฎให้เห็นชัดในดินแดนบางแห่งของทวีปอาฟริกา และยิ่งรุนแรงมากในบริเวณที่มีการเลี้ยงปศุสัตว์ เนื่องจากขาดตัวควบคุมและแมลงเพิ่มจำนวนมากขึ้นสร้างความรำคาญจนไม่เป็นอันจะทำอะไรต้องคอยไล่ปัดป้องอยู่ ตลอดเวลาและอาจจะร้ายไปกว่านั้นเมื่อเกิดโรคระบาด แมลงหลายชนิดก็จะกลายเป็นพาหะนำเชื้อโรคไปแพร่กระจายได้อย่างน่ากลัว จะเห็นได้ว่าธรรมชาติได้สร้างสิ่งที่มีความวิจิตรงดงามไว้ให้กับสรรพสิ่งต่าง ๆ และยังประโยชน์ต่อกัน มีช่วงจังหวะความเหมาะสมของการรับภาระหน้าที่ อันต่อเนื่องกันมืมีสิ่งใดดำรงอยู่ได้โดยตัวเองตามลำพังได้เลยในโลกนี้ ต่างมีความสามารถ ลำดับอยู่ในขบวนการที่มีการจัดสรรไว้แล้วภายใต้ระบบอันปราณีต ละเอียดอ่อน และงดงามที่มนุษย์สร้างขึ้นทัดเทียมไม่ได้ เช่น การดำรงอยู่ของนกจาบคาเล็ก เป็นตัวอย่างของความเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติที่มีความงดงามวิจิตรน่าพิศวง ซึ่งยากที่สร้างขึ้นมาใหม่ได้หากต้องสูญสิ้นหมดไป เพราะนกจาบคาเล็กทำหน้าที่ เสมือนเครื่องบินตรวจการ ตรวจจับแมลงในอากาศอย่างเคร่งครัด ช่วยคสบคุมจำนวนแมลงในธรรมชาติไว้มิให้มีมากเกินไปจนทำความเสียหายต่อต้นไม้ พืชผลเกษตรและส่วนอื่น ๆ ของธรรมชาติได้ ในขณะเดียวกันที่นกกินแมลงชนิดอื่น ๆ ตามต้นไม้และตามพื้นดินต่างก็ทำงานตามลำดับภาระหน้าท ี่ของแต่ละหมู่เหล่าเพื่อรักษาระบบอันสมดุลที่มีความสมบูรณ์นั้นไว้
การได้เห็นความงดงามตามธรรมชาติ โดยการออกไปสู่ธรรมชาตินั้น นับเป็นวิธีที่ถูกต้องที่สุด และจะเป็นความสุขมากนอกเหนือไปจากกิจกรรมและงานอดิเรกปกติ และด้วยการสังเกตเราก็จะพบว่า ในโลกของธรรมชาติจะเห็นจะมีแต่สิ่งที่น่าจะได้รับการถนอมรักษาไว้ เพราะธรรมชาติคือมรดกอันล้ำค่าที่มวลมนุษย์ควรจะต้องร่วมดูแลรักษา เพื่อการได้ใช้ประโยชน์อย่างยั้งยืนถาวรต่อไปไกลในอนาคตอีกนานแสนนาน กมล โกมลผลิน
บันเทิงคดี ธ.ค. 2535 |
