ดวงอาทิตย์ให้ความร้อน และแสงสว่าง เป็นพลังงานแก่ทุกชีวิต เช่น ต้นไม้ที่เจริญพันธ์งอกงาม มีดอก สีสัน และมีกลิ่นเชิญชวนหมู่แมลงมาตอมดื่มน้ำหวาน แล้วช่วยผสมเกสร พวกนกกินแมลงก็มารอจับแมลงกินเป็นอาหาร เป็นการช่วยควบคุมจำนวนแมลงไว้ และในเวลาเดียวกัน เหยี่ยวซึ่งเป็นนกกินเนื้อสัตว์ก็มารอจับนกกินแมลงเป็นอาหารอยู่อีกทอดหนึ่ง และเหยี่ยวเองบางโอกาสก็เป็นอาหารของสัตว์กินเนื้อชนิดอื่น ๆ เช่น งู หรือหมาไม้ด้วยเช่นกัน

เหล่านี้ล้วนเป็นระบบ วัฏจักรอันเหมาะสมเป็นไปตามกระบวนการธรรมชาติที่มีการรับช่วงต่อเนื่องกันไป เช่น หมดเวลาของนกกลางวันก็เป็นเวลาของนกกลางคืน เราอาจมองไม่เห็นถึงความเกี่ยวข้องอันละเอียดอ่อนลึกซึ้ง ซึ่งยังมีอยู่อีกมากมายนั้นได้ หากเรามองเพียงบางจุดและหยุดลงแค่นั้น เช่น เห็นความงามจากรูปร่างของนก ผีเสื้อ หรือแมลงแล้วนำมาเก็บไว้เป็นสมบัติส่วนตัว เราก็จะไม่พบความเกี่ยวข้องนั้นเลย เช่นว่า นกช่วยในการขยายพันธุ์พืชป่าได้อย่างไร นกช่วยในการผสมเกสรดอกไม้ป่าอย่างไร และนกเป็นสิ่งบอกฤดูกาลได้อย่างไร

เมื่อครั้งที่ยังเป็นเด็ก เริ่มรู้จักนก เคยสงสัยว่าทำไมจึงไม่พบ นกอุ้มบาตร นกกระจิ๊ดธรรมดา นกพงหญ้าใหญ่ หรือจะเป็นนกกระจิ๊ดสีคล้ำ ได้ตลอดทั้งปี และช่วงที่พบนกเหล่านี้เป็นช่วงที่โรงเรียนปิดภาคเรียนที่ 2 (ปิดเทอมใหญ่) ซึ่งเริ่มตั้งแต่เดือนมีนาคม เรื่อยไปจนเปิดภาคเรียนในราว 17 พฤษภาคม เมื่อหมดหนาวในเดือนกุมภาพันธ์อากาศฤดูนี้ก็เริ่มร้อนและแห้งแล้ง และมีนกแปลกหน้ามาปรากฏให้เห็นตามคันสวนหลังบ้าน รวมทั้งนกอีเสือสีน้ำตาล จึงคิดเอาว่านกเหล่านี้ต้องเป็นนกต่างถิ่น เพราะไม่พบเห็นได้บ่อย ๆ เช่น นกกางเขน หรือนกปรอดสวน และจากการสังเกต และความอยากรู้ทำให้เกิดความเข้าใจว่านกเหล่านี้จะทยอยกันเข้ามาในตอนต้นของฤดูหนาว หรือเมื่อเริ่มลมหนาวพัดโชย ตั้งแต่ปลายเดือนกันยายนและอยู่ต่อไปจนถึง กลางฤดูร้อน คือเดือนเมษายน หรือพฤษภาคม จึงทยอยกันจากไปยังแหล่งทำรังวางไข่ในตอนบนของทวีปเอเซีย และก็จะกลับมาเยือนเราเช่นเดิมทุก ๆ ปี หากสภาพแวดล้อมธรรมชาตินั้นยังเป็นอยู่เช่นเดิม เพราะมันเป็นสัญลักษณ์ของฤดูหนาว

กมล โกมลผลิน
มีนาคม 2535
จากบทบรรณาธิการข่าวสารชมรมดูนกกรุงเทพ เมษายน 2535