กิจกรรมและกิจวัตร ของคนเราที่มีอยู่มากมายมักทำให้เกิดปัญหาความสับสนและเป็นกังวลใจอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ทุกคนที่ประสบกับสภาวะนี้ต่างแสวงหาทางออกด้วยวิธีต่าง ๆ กันเพื่อให้หลุดพ้นจากความรู้สึกดังกล่าว และในบางกรณีทางออกกลายเป็นพันธะผูกพันมากขึ้นไปอีก แต่เหมือนกับเป็นเรื่องที่เชื่อได้ยากว่า หากใครสักคนหนึ่งมีเวลาสนใจกับพืชพรรณไม้ธรรมชาติในสวน หรือละเมาะไม้ในละแวกบ้านของตนเองแล้วจะมีความสุขเพลิดเพลินไปทำให้ลืมความยุ่งยากเหล่านั้นไปได้ ซึ่งความจริงก็เป็นเช่นนั้น เพราะธรรมชาติมีความอ่อนโยน มีเรื่องราวความเป็นไปของชีวิตต่าง ๆ ที่น่าสนใจ หากได้ใช้เวลาสังเกตก็จะเห็นความน่ารัก น่าเอ็นดู เกิดความรู้กลมกลืนไปกับความรู้สึกผ่อนคลาย

ในบริเวณต่าง ๆ ที่อยู่ภายนอกตัวบ้าน อาจจะเป็นละเมาะไม้ริมรั้วบ้าน เรือนเพาะชำ ใต้ร่มไม้ใหญ่ หรือจะเป็นพื้นที่ส่วนเล็ก ๆ หลบมุมอยู่หลังบ้าน ซึ่งหากบริเวณเหล่านี้มีต้นไม้ปลูกไว้ย่อมทำให้บ้านมีความสงบและดูสบายตา เมื่อแสงแดดส่องย้อนผ่านใบไม้ทำให้มีสีเขียวอ่อนสดชื่น

คงจะไม่ลำบากมากเกินไปสำหรับผู้มีจิตใจอยู่กับธรรมชาติ และพยายามสร้างความร่มรื่นให้มีอยู่ในที่พักอาศัยไม่ว่าจะเป็นพื้นที่เล็กหรือใหญ่ ก็สามารถเพิ่มเติมให้ดูมีสีเขียวสดชื่นได้ด้วยพันธุ์ไม้นานาชนิด อาจจะเป็นไม้ประดับหรือพันธุ์ไม้พื้นบ้านซึ่งพบขึ้นอยู่เองตามธรรมชาติทั่วไป ตามถนนหนทาง ริมคันคลอง หนองบึง หรือทุ่งหญ้า ซึ่งพืชเหล่านี้มีความงดงามไม่แพ้ไม้กระถางไม้ประดับ และยังสามารถดึงดูดหรือสร้างความสนใจให้แก่ นก ผีเสื้อ และอื่น ๆ ให้เข้ามาในบริเวณบ้านได้อีกด้วย เพราะเป็นอาหาร เป็นแหล่งอาศัย และแหล่งทำรัง นอกจากนั้นแล้วหลายชนิดยังเป็นสมุนไพรและเป็นอาหารของเราได้อีกด้วย เช่น กระทกรก เถาคัน ขี้กา ก้างปลา ตำลึง และโสน ฯลฯ หรือมีพื้นที่กว้างขวางก็สามารถปลุกไม้ยืนต้นอื่น ๆ ได้ เช่น หว้า มะหวด ไทร กุ่ม สะแก เป็นต้น เมื่อมีละเมาะไม้เหล่านี้แล้วในบริเวณบ้านนั้น ๆ ก็จะเป็นที่แวะเยี่ยมเยียน ของนกหลายชนิดที่ท่องเที่ยวหาแหล่งอาหาร แหล่งพำนักที่ปลอดภัยจากอันตรายและการรบกวน และเมื่อนั้นบริเวณบ้านก็มีเสียงนกร้อง และเพื่อนตัวน้อยก็จะมาเยือนอย่างสม่ำเสมอ ซึ่งเป็นการสร้างความสัมพันธ์ขึ้นได้ไม่ยากเลย

นกกระจิบธรรมดา Common Tailorbird ( Orthotomus sutorius ) เป็นนกตัวเล็ก ๆ ประมาณ 12 ซ.ม. พบได้ตามเรือกสวนไร่นา ป่าละเมาะทั่วไป ยังพบได้ตามพุ่มไม้ละเมาะไม้ข้างบ้านทั่วทุกภาคของประเทศไทยช่วยให้บริเวณบ้านไม่เงียบเหงา โดยเฉพาะในฤดูร้อนตอนปลายเดือนกุมภาพันธ์ ไปจนถึงเดือนมิถุนายน ซึ่งเป็นช่วงเวลาจับคู่ทำรัง ในเวลาเช่นนี้ นกตัวผู้จะหล่อเป็นพิเศษโดยมีสีสันสดขึ้นทั้งตัวและมีขนหางสองเส้นยาวออกไปให้สะดุดตาเพศตรงข้าม และมักจะส่งเสียงร้องเจื้อยแจ้ว กระวิก-กระวิก-กระวิก หรือ จุวิก-จุวิก-จุวิก ติดต่อกันนานถึง 2-3 นาที และบางครั้งก็มีเสียงขานรับของนกตัวเมีย ซึ่งการส่งเสียงร้องนี้นอกจากเรียกร้องความสนใจจากนกตัวเมียแล้วก็ยังเป็นการบอกนกชนิดเดียวกับตัวอื่น ๆ ว่าบริเวณนั้นเป็นที่อยู่ของตนเองอย่าบุกรุก ฉะนั้นเราจึงมีโอกาสได้ยินเสียงที่นกน่ารักนี้ร้องระงมโต้ตอบกัน และเห็นเจ้านกกระจิบธรรมดากระโดดไล่กันอยู่ตามพุ่มไม้ใกล้ ๆ บ้าน มันชอบกระโดดเลาะลัดไปตามรั้วต้นไม้รอบๆ บ้าน หากินตัวแมลงและหนอนเล็ก ๆ เคยสังเกตเห็นเจ้านกกระจิบนี่กระโดดจิกกินตัวเพลี้ยแป้งที่ชอบเกาะกินใบไม้จนนวลขาวไปหมด และเวียนกลับมาจิกกินทุกวันจนเพลี้ยแป้งนั้นหายไป นับเป็นการช่วยดูแลเรื่องเพลี้ยหนอนตามต้นไม้ให้เราได้เป็นอย่างดี โดยที่จะได้ไม่ทำลายสภาพแวดล้อมและสิ่งมีชีวิตที่มีประโยชน์อื่น ๆ ด้วยการใช้ยาเคมีฆ่าแมลง หรือ ดีดีที ซึ่งตามปกติ ธรรมชาติมีระบบในการควบคุมกันเองนี้อยู่แล้ว

เจ้านกกระจิบธรรมดาเป็นนกที่ชอบเข้ามาหากินในบริเวณบ้านใกล้บ้านดังกล่าว และมีนิสัยคล้ายนก Wren ที่มีอยู่ในยุโรปที่ได้มีโอกาสพบเห็นมาซึ่งชอบเข้ามาตามพุ่มไม้ในสวน มาทำรังตามกล่องไม้ที่บ้านเพื่อนได้ตอกไว้ให้ใกล้กับหน้าต่างครัว มีความน่ารักและมีความคุ้นเคยและเข้ามาอยู่ร่วมกับผู้คน เมื่อได้เห็นเจ้านก Wren ตัวจิ๋วก็ทำให้นึกถึงเจ้านกกระจิบธรรมดาในบ้านเราซึ่งมีนิสัยและขนาดใกล้เคียงกัน นกกระจิบนี้ชอบอาบน้ำ ในขณะที่เราฉีดน้ำรดต้น ไม้โดยเกลือกกลิ้งไปบนใบไม้ที่เปียกน้ำ แล้วทำตัวพองขนฟูอยู่บนกิ่งไม้ ดูแล้วมีความสุขไปกับนกและมีความงดงามมากกว่านกที่ถูกจองจำไว้ในกรงอย่างเปรียบเทียบไม่ได้ ชื่อภาษาอังกฤษของนกกระจิบธรรมดาซึ่งเรียกว่า เทเล่อเบิร์ด “Tailorbird” นั้นมีความหมายตรงกับพฤติกรรมการสร้างรังของนกชนิดนี้ Tailor หมายถึงช่างตัดเย็บเสื้อผ้า Tailorbird จึงหมายถึงกลุ่มนกที่กระทำคล้ายช่างเย็บเสื้อผ้า คือเมื่อได้ทำเลเหมาะสำหรับสร้างรัง ซึ่งมิได้อยู่ตามกิ่งไม้เหมือนนกอื่น ๆ แต่จะอยู่ที่ใบไม้ค่อนข้างใหญ่ และเหนียวแน่น อาจเป็นกลุ่ม 2-3 ใบ หรือใบใหญ่ใบเดียว โดยนกจะเจาะขอบใบด้วยปากให้เป็นรูปแล้วสอดใยไม้เส้นเล็กยาว หรือใยแมลงมุมซึ่งนำมารวม กันเป็นเสมือนเส้นด้าย และเริ่มสร้างด้วยวัสดุที่เป็นเยื่อไม ้และใยไม้เย็บติดไว้กับต้นใบไม้ที่โค้งงอลงจนเป็นรูปกรวย และแต่งเติมด้วยปุยนุ่นปุยของดอกหญ้าที่อ่อนนุ่มซึ่งมีน้ำหนักเบา ใบไม้ที่โค้งลงจะเป็นเสมือนตัวเรือนและหลังคาของรังกันฝนได้อย่างดี ซึ่งใบไม้นั้นยังคงความเขียวต่อไปอย่างกลมกลืนกับสภาพแวดล้อมจนกว่าลุกนกทั้งหมดจะออกจากรัง ซึ่งใบไม้เหล่านี้นกได้เลือกสรรแล้วว่าจะไม่แห้งเปลี่ยนสี หรือร่วงก่อนกำหนด จากพฤติกรรมการสร้างรังอันพิถีพิถันโดยการเย็บนี้เองจึงได้ชื่อว่า Tailorbird

นกกระจิบธรรมดามีลูก 3-6 ตัว บางครั้งลุกนกเกิดเป็นตัวจนรังไม่มีที่ว่างพอสำหรับลูกนก จึงต้องออกมาเกาะเรียงกันเป็นแถวบนกิ่งไม้ข้างรัง

ในฤดูร้อนอันเป็นฤดูวางไข่ ซึ่งอาจจะมีมือดี เช่น นกอีวาบตั๊กแตน แอบเข้ามาวางไข่ในรังของนกกระจิบธรรมดา โดยเขี่ยไข่เดิมทิ้งแล้ววางไข่ของตัวเองไว้แทน ซึ่งทำให้นกกระจิบธรรมดาต้องกก และเลี้ยงลูกของนกชนิดอื่นจนโตโดยไม่รู้ตัว ทั้งนี้เป็นเพราะอีวาบตั๊กแตนทำหน้าที่ ควบคุมจำนวนของนกกระจิบธรรมดาอยู่อีกชั้นหนึ่งซึ่งเป็นไปตามขบวนการของธรรมชาติ ซึ่งมีอยู่อย่างแนบเนียน ในทุกหมู่เหล่าสังคมของสิ่งมีชีวิต

ยังมีสิ่งต่าง ๆ ที่น่าสนใจและช่วยให้เพลิดเพลินอยู่รอบ ๆ บ้านของเรานี่เอง และเมื่อเราได้สร้างสิ่งแวดล้อมที่ชอบและมีประโยชน์เป็นแหล่งธรรมชาติขนาดเล็ก Mini Sanctuary ซึ่งเป็นที่พักหลบภัย เป็นแหล่งอาหารของนกดังกล่าวแล้ว เราก็จะได้รู้เห็นถึงความสัมพันธ์ที่มนุษย์ยังมีอยู่กับธรรมชาติต่อสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ ที่เกิดมาเพื่อพึ่งพาอาศัยกัน และบรรยากาศในอาณาจักรเล็ก ๆ ของเรานี้ ดูเป็นที่ที่มีความสุขที่มนุษย์มีความเอื้อเฟื้อต่อสัตว์ที่กำลังขาดแคลนที่พำนักอันปลอดภัย และหวังให้มนุษย์กำหนดชะตากรรมให้มีอยู่ต่อไป

กมล โกมลผลิน
“บันเทิงคดี” พ.ค. 2536