เป็ดก่า (White-winged Duck Cairina scutulata ) หรือที่นิยมเรียกกันว่า White-winged Wood Duck เป็นนกที่หายากและใกล้สูญพันธุ์มากชนิดหนึ่งของเอเซีย พบได้ตั้งแต่แคว้นอัสสัม ในอินเดีย ลงมาเอเซียตะวันออกเฉียงใต้ จนถึงเกาะสุมาตรา ประเทศอินโดนีเซีย ชอบอาศัยอยู่ตามบึงน้ำ ในป่าที่ลุ่มต่ำหรือที่ราบสูง สาเหตุที่หายากเป็นเพราะป่าที่อาศัยถูกทำลาย รวมทั้งถูกล่าไปเป็นอาหาร นายเฮช ซี โรบินสัน นักปักษีวิทยาคนสำคัญที่ศึกษาค้นคว้าเกี่ยวกับนกในภูมิภาคเอเซียได้บันทึกไว้ เมื่อพ.ศ. 2457 ว่า “เป็ดก่า พบค่อนข้างง่ายตามทุ่งนาในชนบทที่บ้านดอน เลยไปถึงชายฝั่งทะเล ส่วนมากจะพบเป็นคู่ บางครั้งพบอยู่กันหลาย ๆ ตัว” ปัจจุบันไม่มีใครกล้าบอกว่าพบเป็ดก่าได้ง่ายอีกแม้แต่ที่เกาะสุมาตราซึ่งเป็นที่เคยพบเป็ดก่ามากที่สุด แสดงให้เห็นว่าเพียงระยะเวลา 10 ปี สัตว์ป่าได้ลดจำนวนลงไปอย่างมาก

เป็นที่น่ายินดี ว่าไม่กี่ปีมานี้มีการพบเป็ดก่าในประเทศไทยจำนวนหนึ่ง หลังจาก พ.ศ. 2528 พบที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งและทุ่งใหญ่ทางด้านตะวันตก และที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่ายอดโดม ใกล้ชายแดนประเทศเขมร และข่าวที่ว่าที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าภูเขียว จ.ชัยภูมิ มีการพบเป็ดก่านั้น บัดนี้เป็นที่แน่นอนแล้ว เพราะ มล.ปริญญากร วรวรรณ พบเป็ดก่า 1 คู่ เมื่อวันที่ 19 กรกฎาคม 2533 นี้ที่ภูเขียว และพบเป็ดก่าตัวโตเต็มวัย 2 ตัว และลูก 4 ตัวในวันต่อมาด้วย

ดีที่ว่าเป็ดก่า มีพฤติกรรมหลบซ่อนได้ดี ทำให้รอดชีวิตมาได้บ้าง ในเดือนเมษายน 2531 ได้พบ เป็ดก่า 2 ตัวที่ทุ่งใหญ่ บินลงมาที่บึงน้ำในป่า เวลาใกล้ค่ำให้เห็นเพียง 30 วินาที และก็บินขึ้นไปเกาะบนต้นไม้สูงพลางตัวไว้ในตอนกลางคืน รุ่งขึ้นเราจะรีบมาดูแต่เช้าก็ยังไม่ทัน เพราะได้ยินเสียงเป็ดก่าบินออกไปแล้วไกล ๆ ก่อนฟ้าจะสาง มล.ปริญญากรก็รายงานว่าเขาต้องมาเฝ้าคอยเพื่อดูนกในเวลาใกล้ค่ำ

องค์การอนุรักษ์เป็ดป่า และพื้นที่แหล่งน้ำ (Wildfowl & Wetlands Trust) ในประเทศอังกฤษกำลังเตรียมข้อมูลเกี่ยวกับสถาพภาพของเป็ดก่าอยู่ในขณะนี้ และต้องการได้รับรายงานการพบเป็ดก่า ชมรมฯ ขอสนับสนุนและชักชวนให้สมาชิกที่ออกไปสำรวจพื้นที่ป่าที่ยังไม่เคยมีรายงานการพบเป็ดก่ามาก่อน แต่คาดว่าอาจจะพบได้เช่น ที่อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอุ้มผาง อุทยานแห่งชาติแม่วงก์ ป่าทางด้านตะวันตกและอุทยานแห่งชาติน้ำหนาวด้วย

ฟิลลิป ราวด์
พ.ย. 2533